Άρθρο γνώμης
Η υπαγωγή του ΟΠΕΚΕΠΕ στον έλεγχο της ΑΑΔΕ παρουσιάζεται ως αναγκαίο μέτρο διαφάνειας και πάταξης της διαφθοράς. Σε πρώτη ανάγνωση η επιλογή μοιάζει λογική. Όταν ένας οργανισμός αποτυγχάνει στους ελέγχους το κράτος παρεμβαίνει. Όμως το ζήτημα δεν είναι αν υπήρξαν προβλήματα, είναι πώς αντιμετωπίζονται και σε ποιο πλαίσιο.
Η ελληνική δημόσια διοίκηση έχει μακρά ιστορία παθογενειών. Παράνομες συντάξεις και επιδόματα, εικονικές κοινωνικές παροχές αλλά και σκάνδαλα στα δημόσια έργα και τις αναθέσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ αποδεικνύουν ότι η κακοδιαχείριση δεν ήταν ποτέ μονοπώλιο ενός φορέα. Κι όμως, αντί για οριζόντια θεσμική μεταρρύθμιση επιλέχθηκε μια επιλεκτική μεταφορά αρμοδιοτήτων με αποκλειστικό στόχο τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Αν η λύση είναι ο ¨Ένιαίος έλεγχος" τότε προκύπτει ένα απλό ερώτημα. Γιατί εφαρμόζεται μόνο στον ΟΠΕΚΕΠΕ; Και αν δεν εφαρμόζεται παντού γιατί εφαρμόζεται τώρα;
Το ζήτημα του ακαταδίωκτου
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται
στην ΑΑΔΕ. Το ακαταδίωκτο έχει γίνει θεσμική πρακτική και σε άλλους
φορείς ακόμη και σε τομείς χωρίς άμεση οικονομική διαχείριση.
Ανεξάρτητες αρχές, επιτροπές κρίσεων, ρυθμιστικοί οργανισμοί και ειδικά
διοικητικά όργανα λειτουργούν συχνά υπό καθεστώς αυξημένης νομικής προστασίας
για τα μέλη και τις αποφάσεις τους στο όνομα της "ανεξαρτησίας". Όμως
όταν η ανεξαρτησία συνοδεύεται από περιορισμένη ή δυσχερή λογοδοσία μετατρέπεται
σε ασπίδα και όχι σε εγγύηση διαφάνειας. Η διαφάνεια δεν ενισχύεται όταν
κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται από όργανα που δεν υπόκεινται στους ίδιους όρους
ελέγχου και ευθύνης με την υπόλοιπη δημόσια διοίκηση.
Η ΑΑΔΕ δεν είναι πανάκεια
Η ΑΑΔΕ αντιμετωπίζει ήδη προβλήματα υποστελέχωσης και τεχνικών δυσλειτουργιών. Η συσσώρευση κρίσιμων κοινωνικών πληρωμών σε έναν μηχανισμό ενέχει τον κίνδυνο διοικητικού εμφράγματος με καθυστερήσεις και λάθη που τελικά θα πληρώσουν οι πολίτες. Και ας μην ξεχνάμε ότι ο ίδιος ο μηχανισμός ήδη παρακολουθεί καθημερινά όλα τα οικονομικά των πολιτών ελέγχοντας κάθε συναλλαγή και εισόδημα κάτι που δείχνει πόσο επιβαρυμένος και περιορισμένος σε πόρους είναι για να αναλάβει επιπλέον κρίσιμες αρμοδιότητες.
Η σημασία της αυτονομίας
και της εξειδίκευσης
ΟΠΕΚΕΠΕ, ΕΦΚΑ, ΔΥΠΑ κτλ δεν είναι απλοί διαχειριστές χρημάτων. Διαθέτουν
εξειδικευμένη γνώση και κοινωνική αποστολή. Η αφαίρεση του οικονομικού τους
ελέγχου δεν τους εξυγιαίνει τους μετατρέπει σε "κελύφη" ανίκανα να εκπληρώσουν
τον κοινωνικό τους ρόλο. Η ενίσχυση της διαφάνειας δεν μπορεί να γίνεται
εις βάρος της αποτελεσματικότητας.
Το κρίσιμο δίλημμα
Το ζήτημα δεν είναι αν
χρειάζεται έλεγχος. Χρειάζεται και αυστηρός. Το ερώτημα είναι αν η απάντηση του
κράτους είναι η ουσιαστική μεταρρύθμιση ή η συγκέντρωση εξουσίας
σε φορείς με περιορισμένη λογοδοσία. Όταν η "εξυγίανση" συνοδεύεται από
ασυλία και όχι από ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου τότε ο πολίτης δικαιούται να
αμφιβάλλει. Και αυτή η αμφιβολία δεν είναι καχυποψία είναι δημοκρατικό
ένστικτο.